Niemcy: Świadczenia dla bezrobotnych
Przegląd świadczeń dla bezrobotnych oraz warunków, na jakich można je otrzymać.
W jakich sytuacjach przysługują mi świadczenia?
Jeśli jako pracownik, praktykant lub z innych powodów podlegasz obowiązkowemu ubezpieczeniu zgodnie z przepisami o promocji zatrudnienia i stracisz pracę, otrzymasz zasiłek dla bezrobotnych, o ile spełniasz wymóg okresu uprawniającego oraz pozostałe warunki.
Warunki uprawniające do zasiłku
Jeśli jako pracownik, praktykant lub praktykantka albo z innych powodów podlegają Państwo obowiązkowemu ubezpieczeniu zgodnie z przepisami o promocji zatrudnienia, spełnili Państwo okres uprawniający do zasiłku i stali się bezrobotni, otrzymają Państwo zasiłek dla bezrobotnych, o ile
- zgłosili Państwo bezrobocie w Agencji Pracy i złożyli wniosek o zasiłek dla bezrobotnych;
- nie wykonują żadnej pracy lub wykonują pracę w wymiarze mniejszym niż 15 godzin tygodniowo;
- są do dyspozycji pośrednictwa pracy (tj. muszą być zdolni do pracy i gotowi podjąć każde rozsądne zatrudnienie); oraz
- aktywnie starają się o zakończenie okresu bezrobocia, np. pisząc podania o pracę i udając się na rozmowy kwalifikacyjne, jeśli pracodawca ich do tego zaprosił; oraz
- spełnić warunki uprawniające do zasiłku dla bezrobotnych, tzn. w ciągu ostatnich 30 miesięcy przed utratą pracy musiały Państwo być objęte obowiązkiem ubezpieczenia przez co najmniej dwanaście miesięcy.
Będąc bezrobotnym, należy wykorzystać wszystkie możliwości integracji zawodowej. W tym celu należy sporządzić pisemną umowę o integracji, która określa indywidualną strategię pośrednictwa opracowaną wspólnie z Państwem i Agencją Pracy.
Stawka składki na ubezpieczenie od bezrobocia wynosi 2,6% Państwa dochodu z pracy. Podobnie jak w przypadku ubezpieczenia emerytalnego, również tutaj obowiązuje pułap składki. Składkę pokrywają zazwyczaj po połowie pracownik i pracodawca.
Zasiłek obywatelski (Bürgergeld) (zabezpieczenie podstawowe dla osób poszukujących pracy zgodnie z Drugim Kodeksem Socjalnym, SGB II)
Jeśli nie przysługuje Państwu zasiłek dla bezrobotnych, mogą Państwo otrzymać zasiłek obywatelski po wygaśnięciu prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub dodatkowo do niskiego zasiłku dla bezrobotnych lub wynagrodzenia, o ile:
- są zdolni do pracy; oraz
- znajdują się w sytuacji wymagającej pomocy,
- mają ponad 15 lat i nie osiągnęli jeszcze stopniowego limitu wiekowego określonego w § 7a oraz
- mają zwykłe miejsce pobytu w Republice Federalnej Niemiec (tj. mieszkają głównie w Niemczech).
Osoby uprawnione do świadczeń, które nie są zdolne do pracy i mieszkają w wspólnocie potrzeb (zazwyczaj we wspólnym mieszkaniu) wraz z osobą uprawnioną do świadczeń zdolną do pracy, również otrzymują zasiłek obywatelski w celu zapewnienia sobie środków do życia, o ile nie należą do grupy osób określonej w dwunastym tomie Kodeksu Socjalnego (SBG XII).
Jakie przysługują mi uprawnienia i gdzie mogę ubiegać się o świadczenia?
Ubezpieczenie od bezrobocia jest ubezpieczeniem obowiązkowym prowadzonym przez Federalną Agencję Pracy (BA). BA składa się z centrali w Norymberdze, dyrekcji regionalnych oraz agencji pracy we wszystkich większych miastach. W ramach ubezpieczenia od bezrobocia ubezpieczeni są wszyscy pracownicy, czyli robotnicy, pracownicy umysłowi, praktykanci, niepełnosprawna młodzież oraz inne osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu.
Aby otrzymać zasiłek dla bezrobotnych, należy zgłosić bezrobocie do agencji pracy osobiście lub elektronicznie za pośrednictwem portalu Federalnej Agencji Pracy, posługując się dokumentem tożsamości, oraz złożyć wniosek o świadczenia.
Mają Państwo obowiązek zgłaszać Agencji Pracy z własnej inicjatywy każdą zmianę sytuacji osobistej, jeśli może ona mieć wpływ na Państwa uprawnienia do świadczeń (np. jeśli otrzymują Państwo emeryturę lub znaleźli Państwo pracę).
zasiłek dla bezrobotnych
Bezrobotni
- z dziećmi otrzymują 67%,
- a osoby bez dzieci – 60%
ryczałtowego wynagrodzenia netto z ostatnich 12 miesięcy przed utratą pracy. Wynagrodzenie brutto pomniejsza się o ustawowe potrącenia, które zazwyczaj dotyczą pracowników (ryczałtowe wynagrodzenie netto). W 2026 r. jako wynagrodzenie brutto uwzględnia się maksymalnie 8 450 EUR miesięcznie.
Zasiłek dla bezrobotnych jest wypłacany przez agencje pracy maksymalnie przez 12 miesięcy (dla osób starszych do 24 miesięcy). Konkretny okres zależy od tego, jak długo opłacano składki oraz od wieku osoby bezrobotnej.
Aby otrzymać zasiłek dla bezrobotnych, należy być ubezpieczonym w ramach ubezpieczenia od bezrobocia przez co najmniej 12 miesięcy w ciągu ostatnich 30 miesięcy przed zgłoszeniem bezrobocia.
Może zostać nałożony okres karencji trwający do 12 tygodni, jeśli m.in. bez ważnego powodu:
- samodzielnie rozwiązałeś stosunek pracy lub swoim zachowaniem dałeś pracodawcy powód do wypowiedzenia, lub
- odmówiłeś przyjęcia pracy zaproponowanej przez Agencję Pracy lub
- nie uczestniczyli Państwo w uzasadnionym programie reintegracji zawodowej lub
- nie stawiłeś się na zaplanowaną rozmowę lub nie zgłosiłeś się jako osoba poszukująca pracy natychmiast po otrzymaniu wypowiedzenia.
Inne świadczenia
W okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych ubezpieczenie od bezrobocia opłaca za Państwa:
- składki na ubezpieczenie zdrowotne, dzięki czemu nadal są Państwo objęci ubezpieczeniem zdrowotnym,
- składki na ubezpieczenie pielęgnacyjne,
- składki na ubezpieczenie emerytalne.
W okresie pobierania świadczeń dla bezrobotnych są Państwo również ubezpieczeni od niektórych rodzajów wypadków.
W Niemczech prawo nie przewiduje świadczeń dla osób przebywających na wcześniejszej emeryturze. W wielu branżach istnieją jednak postanowienia dotyczące wcześniejszej emerytury zawarte w układach zbiorowych.
Zasiłek obywatelski (zabezpieczenie podstawowe dla osób poszukujących pracy)
Jeśli nie są Państwo w stanie zapewnić sobie środków do życia lub są one niewystarczające z dochodów lub majątku, mogą Państwo ubiegać się o zasiłek obywatelski.
Każdy, kto potrzebuje pomocy, ma zagwarantowane konstytucyjnie prawo do wsparcia ze strony państwa. Zasiłek obywatelski zapewnia środki niezbędne do godnego życia. Obejmuje to zarówno wyżywienie, odzież, wyposażenie gospodarstwa domowego, odpowiednie zakwaterowanie, ogrzewanie, higienę i opiekę zdrowotną, jak i możliwość utrzymywania relacji międzyludzkich oraz minimalny poziom uczestnictwa w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym.
Zasiłek obywatelski jest wypłacany przez lokalne urzędy pracy. Świadczenia są zazwyczaj przyznawane na okres dwunastu miesięcy. Po upływie tego czasu należy ponownie złożyć wniosek o świadczenia i ponownie udokumentować spełnienie warunków uprawniających do ich otrzymania. Należy również niezwłocznie zgłaszać w urzędzie pracy wszelkie zmiany, które mogą mieć wpływ na wysokość świadczeń (np. podjęcie pracy). Zasiłek obywatelski nie jest wypłacany za okres przeszły ani w sytuacjach kryzysowych, które zostały już przezwyciężone. Dlatego zaleca się złożenie wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem. We wniosku należy poinformować urząd pracy o swojej sytuacji majątkowej, tj. podać np. kwotę zgromadzonych oszczędności oraz wskazać, czy posiada się dom, mieszkanie lub samochód. Kto poda w tym zakresie nieprawdziwe lub niekompletne informacje, może zostać ukarany za oszustwo. W pilnych przypadkach można ubiegać się o zaliczkę na czas rozpatrywania wniosku przez urząd pracy.
Zasiłek obywatelski jest wypłacany przez właściwe lokalnie centrum pracy w formie miesięcznego, ryczałtowego świadczenia pieniężnego. Świadczenie zapewniające minimum egzystencjalne dla osoby samotnej lub samotnego rodzica – tzw. standardowe zapotrzebowanie – wynosi od 1 stycznia 2024 r. 563 EUR miesięcznie. Jeśli w wspólnocie potrzeb mieszka kilka osób, standardowe zapotrzebowanie uznaje się w następujący sposób:
- 506 EUR miesięcznie dla współmieszkających małżonków, partnerów życiowych i innych związków partnerskich,
- 451 EUR miesięcznie dla każdej innej osoby zdolnej do pracy w gospodarstwie domowym, o ile ukończyła 18 lat, lub dla dorosłych uprawnionych do świadczeń w wieku poniżej 25 lat, którzy przeprowadzają się bez zgody urzędu pracy.
- 471 EUR miesięcznie dla młodzieży od początku 15. do ukończenia 18. roku życia.
- 390 EUR miesięcznie dla dzieci od początku 7. roku życia do ukończenia 14. roku życia oraz
- 357 EUR miesięcznie dla dzieci do ukończenia 6. roku życia.
Dodatkowo jako potrzeby uznaje się wydatki na zakwaterowanie i ogrzewanie, o ile są one uzasadnione. Ponadto należy uwzględnić dodatkowe potrzeby, m.in. w przypadku ciąży lub samotnego wychowywania dzieci, a także świadczenia jednorazowe, m.in. na wyposażenie przy narodzinach dziecka lub wprowadzeniu się do mieszkania.
W okresie pobierania zasiłku obywatelskiego Jobcenter opłaca za Państwa:
- składki na ubezpieczenie zdrowotne, dzięki czemu nadal są Państwo objęci ubezpieczeniem zdrowotnym;
- składki na ubezpieczenie pielęgnacyjne.
W przypadku dzieci, młodzieży i młodych dorosłych standardowe potrzeby, o ile spełnione są osobiste warunki, są uzupełniane świadczeniami z pakietu edukacyjnego i integracyjnego. Dostępne są dofinansowania na wycieczki szkolne, wyjazdy klasowe, osobiste przybory szkolne na początku roku szkolnego, transport uczniów, wspólne obiady w szkole, świetlice i podobne placówki, wspólne zajęcia sportowe, kulturalne oraz obozy dla dzieci i młodzieży, a także zajęcia wyrównawcze lub korepetycje (wsparcie edukacyjne).
Ponadto dzieci, młodzież i młodzi dorośli, którzy mają prawo do zasiłku obywatelskiego (poziom podstawowych potrzeb 3, 4, 5 lub 6), otrzymują miesięczny dodatek natychmiastowy w wysokości 25 EUR.
Na tej podstawie wszystkim osobom znajdującym się w trudnej sytuacji gwarantuje się socjokulturowy minimum egzystencjalne niezbędne do godnego życia.
Niezależnie od tego chodzi przede wszystkim o to, aby w ogóle nie dopuścić do powstania sytuacji wymagającej pomocy, a tam, gdzie nie da się jej uniknąć, skrócić jej czas trwania do minimum i podjąć wszelkie działania, aby jak najszybciej ją przezwyciężyć. Dlatego w przypadku osób zdolnych do pracy na pierwszym planie znajduje się integracja z rynkiem pracy.
Zgodnie z zasadą „wspierania i wymagania” urząd pracy zapewnia zatem, z uwzględnieniem zasad racjonalności i oszczędności, wszystkie świadczenia niezbędne w danym przypadku do integracji na rynku pracy. Jeśli podjęcie pracy na ogólnym rynku pracy nie jest możliwe w dającej się przewidzieć przyszłości, muszą Państwo przyjąć zaproponowaną Państwu rozsądną ofertę pracy.
Dlatego muszą Państwo stawiać się na wezwania do urzędu pracy. Jeśli jednak bez ważnego powodu nie pojawią się Państwo na takim spotkaniu, zasiłek obywatelski może zostać Państwu zmniejszony.
Formularze wniosków
Świadczenia z ubezpieczenia od bezrobocia oraz zasiłek obywatelski otrzymują Państwo wyłącznie na podstawie wniosku. Wnioski należy składać w agencjach pracy i urzędach pracy. Odpowiednie formularze można uzyskać na miejscu lub na stronie internetowej Federalnej Agencji Pracy.
Twoje prawa
Bezpłatne doradztwo w kwestiach prawa socjalnego oferują między innymi związki zawodowe dla swoich członków. Agencje pracy są prawnie zobowiązane do udzielania porad dotyczących świadczeń z ubezpieczenia od bezrobocia. Stowarzyszenia pożytku publicznego, takie jak ośrodki dla bezrobotnych, pomagają osobom potrzebującym w wypełnianiu formularzy, a w razie potrzeby towarzyszą im również podczas wizyt w urzędach.
Publikacje Komisji Europejskiej:
Jeśli oprócz Niemiec są Państwo objęci ubezpieczeniem społecznym w jednym lub kilku innych krajach, proszę zapytać o konsekwencje dla ubezpieczenia od bezrobocia i zasiłku na dziecko (Kindergeld):
Federalna Agencja Pracy
Regensburger Straße 104
90478 Norymberga
Tel.: +49 911 179 0
http://www.arbeitsagentur.de/zavhttp://www.arbeitsagentur.de
Więcej informacji
Informacje na temat agencji pracy i ich adresów można znaleźć na stronie http://www.arbeitsagentur.de. Centra zatrudnienia można znaleźć na stronie http://www.jobcenter-ge.de.
Strona Federalnego Ministerstwa Pracy i Spraw Socjalnych znajduje się pod adresem http://www.bmas.de
